, , ,

ASTROBİYOLOJİNİN DE ÖTESİ : KSENOBİYOLOJİ

siyah bir arkaplan üzerinde gri ''xenobiology'' yazıyor. arkada ay var, xenobiology'deki o harfi dna sarmalına benzetilmiş.

Merhabalar! Biz iki amatör bilim işçisi, ortak ilgi alanımıza giren bu konuyu sizler için amatörce özetlemeye çalıştık ve bu ilk yazımız oldu. Keyifli okumalar!

Astrobiyoloji veya diğer adı ile egzobiyoloji, popüler kültürde “uzaylılar” görüşünden ileri seviyeye atlayamamış farazi düşünceler üzerine kurulu gibi duruyor şu aşamada. Fakat biz işe daha çok bilimsel ve farazi düşüncelerin birleşmesi ile ortaya çıkabilecek olasılıklardan bakacağız çünkü bu konu hakkında elde net bir emare hiçbir şekilde yok.

Güneş sistemi dışındaki olası bir canlıyı morfolojik olarak kendi gezegenimizdekilere benzetme çabasına girmekteyiz sürekli. Bu konuda haklıyız da, görmediğimiz bir şeyi nasıl betimleyebiliriz ki? Bu illa ki uzaylıların yeşil, cüce, iri  gözlü formda olmasını gerektirecek formdan benzetmeler değil, olası bir mikroskobik canlıyı bile kendi gezegenimizden örneklere benzettiğimizi düşünebiliriz. Asıl soru şu: Bu ne kadar doğru?

Detaylandırıp moleküler seviyeye inerek hiç bizim gezegenimizdeki canlılara benzemeyen bir canlı türü olduğunu varsayalım, bu yine karbon bazlı mı olurdu?

İşte bu noktada devreye ‘Ksenobiyoloji’ görüşü giriyor. Astrobiyoloji ile karıştırılıp aynı şey sanılabiliyor fakat ince bir noktada kopuyorlar. Astrobiyoloji daha olası ve bizimkine daha benzer yaşam formlarının derdinde, en azından araştırmaları bu yönde. Fakat ksenobiyoloji bizimkinden çok daha uzak ihtimaller üzerinde yoğunlaşıyor.

Kseno kelimesi “zeno” kelimesinden yani yabancı kelimesinden türüyor diyebiliriz. Düşünün ki olası dünya dışı dostlarımızdan bile yabancı, belki de tamamen farklı formdaki canlıları betimliyor bu terim. Tam olarak aradaki fark da bu. Bu kategori altındaki olasılıklar bizim olası tabirlerimizden çok daha uzakta.

Pekala daha normal astrobiyolojik terimlere uygun bir canlı keşfedilmemişken ksenobiyolojik formlar hakkında konuşmak ne kadar mantıklı diyebiliriz? Bilemiyoruz. Fakat astrobiyolojik canlılara dair de hiçbir kanıt yok.

O yüzden burada astrobiyolojik versiyonun “karbon bazlı”, ksenobiyolojik versiyonun “silisyum” bazlı olduğunu varsayacağız.

Peki karbon yerine silisyum tabanlı olsa bu canlılar, onları çok farklı bir durumda kılar mıydı bu olay?

Elde bir şey olmadığı için ihtimaller yarı yarıya. C ve Si elementleri diğer maddelerle dörtlü bağ yapabilen eldeki tek şeyler. Bu durumda silisyum tabanlı canlılar mümkünse bile karbon bazlı olanlara oranla çok daha az olacakları kesindir çünkü silisyum daha ağır bir maddedir ve böyle bir durumda ilk önce karbon maddesinin bileşik yapmasını bekleriz. Burada ihtimalleri devreye katarsak ”Silisyum tabanlı canlılar genetik bilgilerini bizim gibi mi kopyalarlardı?”, ”DNA onlarda da olabilir miydi?” gibi sorularla karşılaşırız.

Akıllarda bir sürü soru bıraktığı doğru ama ihtimalleri hesaba katmak durumundayız. Etrafımızda gördüğümüz her canlı karbon tabanlı. Bizler, evimizde beslediğimiz evcil hayvanlarımız ve diğer canlılar. Buna bağlı kalıp canlılık için karbon ve oksijen gereklidir diye bir zorunluluk getirmek oldukça yanlış bir düşüncedir. Bizi daha dar bir pencereden bakmaya zorlar. Ama bilirsiniz ki bilim, daraltılmış bakış açısını ve kısıtlamaları sevmez.

Kaldı ki ksenobiyoloji hakkında net bilgilere sahip değiliz. Evet ihtimaller dahilinde silisyum tabanlı formlarla da karşılaşabiliriz fakat bu organizmalar silisyum tabanlı olsa da metabolizmaları farklı işleyebilir. Bu da şu demek oluyor: Yapıca farklı temelde olan canlı, metabolik anlamda bizim gibi karbon temelli olabilir.

Aynı zamanda bizim için oksijen kaçınılmaz iken onlar için onlarda amonyak etkisi yaratabilir. Bu durumda en net şu açıklamaya varırız: Farklı tabanlarda oluşan sistemlerin morfolojik ve metabolik olaylarını tamamıyla evrimsel kurallar belirleyecektir. En azından bir yerlerde bu tarz canlılar varsa evrim yasasının bizler gibi onları da etkileyeceği kesin fakat yapılarına göre ne biçimde etkileyeceği tartışılır. Şimdilik elde hiçbir şey yok ve Fermi Paradoksu var fakat bu olaylar için her zaman bir ihtimal var, ihtimal varsa olanak da var. Olmayacak olsa bile buradaki çıkarımlardan en iyisi neyin olmayacağı çıkacaktır. Belki de uzakta bir yerlerde bazı akıllı canlılarda bilgi, bizim kullandığımız bir yöntem olan Sokratik yöntem olgusunun niteliğindedir, belki de onlar bilgiyi doğrudan transfer edebiliyorlardır. Bu tamamen onların ilk oluşum sürecine ve kendilerini yok etmemiş olmalarına bağlıdır.  Şu anki cümleler tamamen düşünceye dayalıdır takdir edersiniz ki fakat düşünsenize bu canlılar ya gerçekten varsa ve bilgi transferi için Sokratik yöntemi kullanıyorlarsa? Herhalde onlar da bizim gibi doğaçlama yapar ve bilmediklerini o an karşısındakilere meraklarını gidermek için sorarlardı. Nihayetinde Dünya dışı her olası canlı yaşamını da bizimkinden zeki tutmak gibi bir zorunluluğumuz yok.

Bu yolda ilerleyeceğimiz yollar bizim teknolojimiz ile doğru orantılı olarak artacaktır. Bu hayalperestliklere biraz olsun yaklaşabilmek için ilk önce kendi Güneş sistemimizi tamamen tarayabilmeliyiz. Bu konuda da iddialı yaklaşılan birkaç yer var zaten, bunlardan birisi Mars diğeri Jüpiter’in uydusu olan Europa ve Satürn’ün uydularından Titan ve Enceladus. Şu an yoğunlaşılan nokta Enceladus’un tabanındaki su ve onun gayzerleri. Çoğu kişi için burada yaşam belirtisi oranı oldukça yüksek fakat bu şimdilik tahminlerden ibaret olduğundan somut bir şey sunamıyoruz. Bunun için şu aşamada beklememiz gerekecek. Kendi yörüngelerimizden çıkınca ilk iş suyun buharlaşmadığı veya donmadığı yaşanılabilir bölgelere odaklanarak oralarda canlılık belirtisi aramak olacaktır. Bunu yaparken kendi mantığımızla gördüklerimizden yola çıkacağımızdan Dünya benzeri gezegenler saptamaya çalışacağız genel olarak. Belki de dış dünyayı tamamen kendimize benzeterek hata yapıyoruz ve bundan hüsrana uğruyoruz, kim bilir?

Genel olarak ksenobiyolojik formlara uzak görünsek de astrobiyolojik dünya dışı yaşamlar için çok yakın bile olabiliriz. Çünkü organik bileşiklerin sadece buraya ait olmadığını biyosferimize düşen asteroidlerle defalarca görmüştük. Bu taşlardaki aminoasitler ihtimalleri fazlasıyla kuvvetlendiriyor ve bizimle ortak temel yapıda olma olasılığı olan canlıların bulunma ihtimalini arttırıyor fakat ilk aşamada hayalperest olmaya gerek yok. Bu ufacık bir bakteri bile olsa keşfi büyük bir ihtilal yaratacaktır çünkü bu durum bizi büyük fantastik kurgularımıza yaklaştıran yapbozun ilk parçası olacaktır.

Bilimle kalın!

İlayda ÇAM & Kerem TUNÇ

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir